Amerika'da Mimarlık Okumak
Amerika’da Mimarlık Okumak: En İyi Mimarlık Masterı Programları
20 Ekim 2013
TOEFL'a Hazırlık
Yurtdışında Okumanın İlk Adımı: TOEFL’a Hazırlık
27 Ekim 2013

En İlginç Psikolojik Vaka Örnekleri

Psikolojik Vaka Örnekleri

 

Psikoloji bilimini en hızlı ilerleten araştırmalar, genelde İngilizce’de case study diye tabir edilen vaka çalışmalarıdır. Özellikle aşağıdaki örneklerde bahsedeceğimiz türünün ilk örneği olan vaka çalışmaları, bilim adamlarının beyin ve insan psikolojisinin işleyişiyle ilgili daha önceden hiç bilmediği bilgileri edinmesinde yardımcı olmuş, bu ekstrem durumlar psikoloji bilimine büyük katkıda bulunmuştur. Bu yazıda sizi psikolojik araştırmalarda bir çığır niteliği taşıyan en ilginç psikolojik vaka örnekleri hakkında bilgilendireceğim.

1. Phineas Gage: Kafasından demir çubuk geçmiş adam

İlginç Psikolojik Vaka Örnekleri: Phineas Gage

Phineas Gage: Kafasından demir çubuk geçen adam

1848’lerde yaşamış Phineas Gage, son derece sakin bir demiryolu işçisidir. Bir gün Phineas Gage barutu taşa işlerken demir bir çubuk kullanır. Ancak barut birden patlar, ve demir çubuk Phineas Gage’in sol yanağından girip, kafatasının sağından çıkar. Bu ağır kazadan hemen sonra Phineas Gage hiçbir fiziki rahatsızlıktan şikayeti olmaz. Hatta hemen ayağa kalkıp, konuşmaya başlar. Ancak Gage’in kişiliği tamamen değişmiştir: Beyninin ön bölgesini delen demir ile, Gage artık planlama, stratejik düşünme, ve kendini kontrol etme gibi davranışlardan yoksun kalır. Sürekli küfredip, kavga çıkarıyor ve çok dürtüsel hareket ediyordur. Gage, demiryolundaki işini bırakıp bir sirk ile gösterilere katılır, artık garip fiziksel görünümü ve kişiliğinden dolayı bir sirk palyaçosu olmuştur. Phineas Gage, Dr. Harlow ile çalışmış ve Harlow bize beynin ön kısmının (prefrontal cortex) insanda hangi yetileri barındırdığını Gage sayesinde araştırmış ve kanıtlamıştır.

Phineas Gage Kafatası

Gage’in kafatası

 

 

 

 

 

 

2. Genie: Vahşi Çocuk

İlginç Psikolojik Vaka Örnekleri: Genie

Genie, ilk bulunduğu zamanlarda

Genie, Dünya’da arada karşılaşılan ‘vahşi çocuk’ örneklerinin en yakın zamana ait ve en çok araştırılmış olanı. ‘Vahşi çocuk’ terimi, medeniyetten uzakta, doğada ve/veya insan etkileşimi çok az bir ortamda yetiştirilmiş, veya çocuklukta bir odaya kapatılarak istismar görmüş çocuklar için kullanılıyor.

Genie, 1970’te 13 yaşındayken bulunmuş. Genie’nin başına gelenler oldukça korkunç ve çocuk istismarının en kötü örneklerinden: Babası, Genie’de zeka geriliği olduğuna inanarak onu bir odaya lazımlık ile kapatmış, ve Genie ne zaman ses çıkarsa ona vurmuş. Genie ilk bulunduğunda, yanda farkedebileceğiniz gibi motor fonksiyonları son derece düşük, sağlıksız, ve konuşamayan bir çocuk imiş. Psikologlar hemen bu vakanın ilginçliğini farkedip, onu araştırmalarının bir parçası yapmışlar. Genie, araştırmacıların gözetimi altında zamanla sağlığına kavuşmuş, biraz konuşabilmeye başlamış. Ancak ne zamanki araştırmacıların hibesi bitmiş, Genie kendini yine bakım evlerinde bulmuş ve eski tamamen konuşmayan durumuna geri dönmüş… Bugün 54 yaşındaki Genie’nin durumu oldukça vahim. Psikolojik olarak bitik, ve insanlarla kesinlikle konuşmuyor ve iletişim kurmuyor. Psikologlar ise, Genie sayesinde çocukların zeka gelişminde uyaran bolluğunun ve dili öğrenmek için kritik dönemlerin önemini bulmuşlar. Genie kendine geldikçe Genie’deki sevimliliğin farkına varan bazı psikologlar onu evlat edinmek istemiş, ancak sanırım hiçbiri bunu yapmaya tam da cesaret edememiş…

İlginç Psikolojik Vaka Örnekleri: Genie

Genie psikologlarla etkileşimi sürecinde daha sağlıklı bir döneminde

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Little Albert: Klasik koşullandırmanın ilk kurbanı

Little Albert vakasını psikolojide etiğe verilen önemin artmasını sağlayan en önemli araştırmalardan biri olarak tanımlayabilirz. Davranışçı psikolog James Watson, sahada yaptığı araştırmalarda insanın korkularının sonradan kazanıldığına dair bir gözlem yapınca, bu tezini araştırma laboratuvarına taşımaya karar verir. Sağlıklı bir bebek olan Albert’ı birçok psikolojik teste tabi tutar, ve hiçbir korkusunun olmadığını gözlemler. Bunun üzerine Watson, etiğin tüm gerekliliklerinden yoksun araştırmasına başlar: Albert’ta sonradan edinilmiş korkular yaratmak için, Albert’ın daha önce varlıklarında hiçbir korku duymadığı fare, tavşan ve köpek peluş bebeklerini, Albert’ın tam arkasında gürültüyle çalan bir ‘Gong!’ sesiyle birleştirir. (Bu bir klasik koşullandırma yöntemidir.) Gong sesi ve oyuncak hayvan eşleşmeleri arttıkça, artık Albert peluş bebeklerin sadece varlığında bile korkudan ağlamaya, irkilmeye, titremeye başlar. Bu araştırma Albert’ın psikolojisi için son derece yıpratıcıdır. Minik bebek artık tek başına bırakıldığında bile hep tetik halindedir. Daha da kötüsü araştırmayı yapan psikologlar, Albert’ın ruh sağlığı için bir iyileştirme sürecine başlamazlar. Üstte Little Albert deneyinin gerçek bir videosunu izleyebilirsiniz.

 

4. Breuer’in Histeriği: Anna O

Psikolojik Vaka Örnekleri: Anna O

1859-1936 yılları arasında yaşamış Anna O, Breuer ve Freud’un hastasıydı.

Anna O, asıl adıyla Bertha Pappenheim, Freud’un da akıl hocalığını yapmış Joseph Breuer’in bir hastasıdır. Anna O, aslında bir tıp doktoru olan Breuer’e vücudunda paralizler, öksürme, görmede ve konuşmada bozukluk, halüsinasyon ve bilinç kaybı gibi rahatsızlıklarla gelmiştir. Anlayacağınız Anna O’nun rahatsızlıkları oldukça fazladır. Breuer, Anna O’ya ‘histeri’ tanısı koyar. Histeri, bir konversiyon hastalığıdır. Yani, zihinsel rahatsızlıkların, bastırmaların vücutta hastalıklara ve tepkilere yol açtığı bir psikolojik rahatsızlık. Anna O’ya tedavisinde önce hipnoz uygulayan Breuer, hastasının kendi kendine konuştuğunu farkedince, hipnozdan vazgeçip onu ‘konuşma terapisi’ ile tedavi etmeye karar verir. Bu, bugün bildiğimiz anlamıyla psikoanalizin ilk örneğini oluşturur. Anna O, terapi seanslarında Breuer’e aklına ne gelirse bahsederek zamanla durumunda büyük gelişme kaydeder. Ancak, psikoanalizde hastanın, en derin arzularını terapistine yansıttığı transferans, Anna O ile Breuer arasında geçince, Anna O Breuer’den hamile olduğunu düşünmeye başlar, ve mide bulantıları hisseder. Bu noktada Breuer, bir aile babası olarak, itibarı için Anna O’yu tedavi etmeye bırakır. O noktadan sonra Anna O’daki tüm klinik gelişme geriler, ve baştakinden de kötü bir hale düşen Anna O, sonunda akıl hastanesine kaldırılır.

Bu ilginç psikolojik vaka örnekleri ve geçmiş zaman psikologlarının etik kurallarından yoksun araştırmaları sizi psikologlara veya psikolog olmaya karşın korkutmasın. Bugün psikolojide etik kurallar, danışanlardan veya katılımcılardan sağlanacak tüm araştırma yararlarının ötesinde tutuluyor. Tüm psikologlar ve araştırmacılar “Zarar verme.” (‘Do no harm.’) ilkesini terapi ve araştırmanın tüm amaçlarının en üstünde sayıyor. Dolayısıyla bugün, yukarıdakilere benzer durumlar yaşamak imkansız. Tüm okuyucularıma psikolojiye  ilgilerinin gitgide arttığı günler dilerim.

Ayşe Canan Altındaş

wwww.facebook.com/PavlovsPartner

www.twitter.com/PavlovsPartner

 

Facebook Yorumları
Ayşe Canan Altındaş
Ayşe Canan Altındaş
Washington University'de Psikoloji ve Ekonomi lisansımı tamamladıktan sonra Türkiye'ye döndüm ve yurtdışı eğitim danışmanlığı sektöründe bir süre çalıştım. Bilgi Üniversitesi'nde Klinik Psikoloji Yüksek Lisansı'mı tamamladım. Şu anda İstanbul'daki ofisimizde uzman klinik psikolog olarak ve Amerika'ya üniversite ve yüksek lisans başvurularında 6 senelik tecrübemi kullanarak adaylara profesyonel eğitim danışmanlığı hizmeti sunmaktayım. Ayrıca Kent Üniversitesi'nde 2018 Bahar Dönemi'nde Gelişim Psikolojisi dersini vermekteyim. Bana ulaşmak için lütfen sitenin sağ üst köşesindeki sosyal medya veya e-mail butonlarından birini kullanınız.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Wordpress Social Share Plugin powered by Ultimatelysocial